کمال طلبی یکی از موضوعات مهم و اساسی در روانشناسی است. کمال خواهی باوری است مبنی بر این که میتوان و باید به یک حالت کامل و بدون نقص دست پیدا کرد. در حالت مرضی، اعتقاد و باور به این موضوع است که کار یا نتیجه هر چیزی که کامل نباشد قابل قبول نیست. این تفکر یک باور ناسالم در نظر گرفته شده و روانشناسان معمولاً به این افراد با عنوان کمال خواهان ناراضی یا ناسازگار اشاره میکنند.
در میان بسیاری از مراجعان به مراکز مشاوره و رواندرمانی، یکی از شکایات اولیه «احساس نارضایتی و عدم پذیرش خود» مطرح است. که ریشه این عدم رضایت در توقعات و انتظارات فرد از شخص خود نهفته است. این انتظارات و عدم رضایت چیست؟ پاسخ عمدتاً عدم رضایت یا عدم پذیرش خود است. استفاده از جملاتی مانند: «من انتظار بیشتری از خودم دارم»، «من کامل نیستم»، «من باید بهترین باشم» و موارد مشابه، یا وجود این احساسات موضوع کمال طلبی را مطرح میکنند.
ویژگی افراد کمال خواه:
جاه طلب، ترس از اشتباه کردن، ترس از نارضایتی و شکست، تفکر همه یا هیچ، تأکید بر بایدها، تصور اینکه دیگران راحتتر در کارها موفق میشوند. این افکار به یک چرخه معیوب منجر میشود. زیرا معیارهای افراطی معمولاً باعث شکست، خشم، اضطراب، ناامیدی و درماندگی میشود. برخی از روانشناسان عقیده دارند، کمال خواهان افرادی هستند که وسواسگونه و بدون احساس بخشش یا گذشت نسبت به اهداف غیرممکن خود، تحت فشار و استرس بوده و ارزش خود را به طور کامل در سودمندی و کمال میبینند.
متخصصان معتقدند کمال طلبی از دو بخش تشکیل شده: نیتها و نگرانیهای کمال خواهانه. به این صورت که نیات کمال طلبانه با جنبههای مثبت همراه بوده و نگرانیها با جنبه منفی هستند. در خصوص علل و عوامل مؤثر بر کمال طلبی، نقش یادگیری و محیط عوامل اصلی هستند. فرد کمال طلب احتمالاً یاد گرفته فقط زمانی به خود بها دهد که تأیید دیگران نشان میدهد. او تنها راه رهایی و دفاع را کامل بودن خود میداند.
در شکل مثبت، کمال خواهی میتواند انرژی لازم و محرک را فراهم کرده که منجر به تغییر مثبت یا پیشرفتهای بزرگ میشود. در حالت مرضی آن، میتواند مخرب و غیرسازنده باشد. صورت منفی کمال طلبی، به تعویق انداختن و تأخیر در کارهاست و یا به صورت سرزنش خود در عملکرد ضعیف یا عدم دستیابی به خواستههاست.
افراد کمال طلب از اضطراب و عزت نفس پائین رنج میبرند؛ این امر میتواند عامل خطر برای ابلای فرد به اختلال شخصیت وسواسی-جبری، اختلالات خوردن، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال فوبیای اجتماعی، اختلال بدشکلی بدن، اعتیاد به کار، آسیب به خود، سؤمصرف مواد و افسردگی بالینی و مشکلات جسمی و بیماری قلبی باشد.
